Trẻ bị thiếu vi chất: Dấu hiệu nhận biết và cách bổ sung đúng cách

Trẻ bị thiếu vi chất là tình trạng khiến nhiều cha mẹ lo lắng, đặc biệt là ở những  trẻ biếng ăn, chậm tăng cân, hay ốm vặt. Vi chất dinh dưỡng bao gồm các vitamin và khoáng chất cần thiết cho quá trình tăng trưởng, phát triển thể chất, hệ miễn dịch và nhiều hoạt động quan trọng của cơ thể trẻ. Tùy từng độ tuổi trẻ có những nhu cầu vi chất, chế độ dinh dưỡng khác nhau.

Vậy làm sao nhận biết trẻ có thể đang thiếu vi chất và khi nào cần kiểm tra? Hãy cùng Pharmakids tìm hiểu.

Vi chất dinh dưỡng quan trọng với trẻ là gì?

Vi chất dinh dưỡng là tập hợp vitamin và khoáng chất đây là những chất cơ thể chỉ cần với lượng tương đối nhỏ nhưng lại đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của trẻ.

Một số vi chất thường được quan tâm gồm:

• Sắt: tham gia vào quá trình tạo máu và vận chuyển oxy.
• Kẽm: liên quan đến tăng trưởng, miễn dịch và nhiều quá trình chuyển hóa.
• Vitamin D: đóng vai trò trong chuyển hóa canxi và sức khỏe xương.
• Canxi: cần thiết cho xương và răng.
• Vitamin A: có vai trò đối với thị lực và hệ miễn dịch.
• I-ốt: cần thiết cho hoạt động của tuyến giáp và phát triển.

Vì sao trẻ có thể bị thiếu vi chất?

Tình trạng thiếu vi chất ở trẻ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ chế độ ăn uống, nhu cầu dinh dưỡng theo từng giai đoạn phát triển đến khả năng hấp thu và tình trạng sức khỏe của trẻ.

Chế độ ăn uống của trẻ chưa đa dạng

Trẻ ăn uống đơn điệu, thường xuyên chỉ ăn một hoặc một  vài nhóm thực phẩm hoặc không thích ăn rau, thịt, cá, trứng… có thể không được cung cấp đầy đủ vitamin và khoáng chất cần thiết cho quá trình tăng trưởng.

Biếng ăn kéo dài

Khi trẻ biếng ăn dẫn đến tình trạng ăn ít trong thời gian dài, lượng năng lượng và dưỡng chất nạp vào cơ thể có thể không đáp ứng đủ nhu cầu của trẻ. Tình trạng này nếu kéo dài có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng phát triển cơ thể và làm tăng nguy cơ thiếu hụt một số vi chất.

Nhu cầu dinh dưỡng tăng trong giai đoạn phát triển

Trẻ cần nhiều dưỡng chất, khoáng chất, vitamin hơn trong những giai đoạn tăng trưởng nhanh. Nếu khẩu phần ăn không được điều chỉnh phù hợp với nhu cầu của trẻ thì cũng rất dễ dẫn đến nguy cơ thiếu hụt vi chất có thể gia tăng.

Khả năng hấp thu kém hoặc mắc một số bệnh lý

Một số vấn đề về tiêu hóa, hấp thu hoặc các bệnh lý kéo dài cũng có thể làm ảnh hưởng đến khả năng hấp thu và sử dụng dưỡng chất của cơ thể. Đây cũng là một trong những yếu tố khiến trẻ có nguy cơ thiếu vi chất dù chế độ ăn không quá nghèo nàn.

Dấu hiệu nhận biết trẻ có thể bị thiếu vi chất

Thiếu vi chất ở trẻ có thể biểu hiện theo nhiều cách khác nhau, tùy thuộc vào loại vi chất bị thiếu, mức độ thiếu hụt và tình trạng sức khỏe của từng trẻ. Cha mẹ có thể lưu ý một số biểu hiện thường gặp dưới :

• Biếng ăn, ăn uống kém hoặc thường xuyên từ chối thức ăn.
• Mệt mỏi, ít năng lượng, trẻ kém linh hoạt hơn bình thường.
• Da xanh xao, nhợt nhạt, trẻ dễ mệt khi vận động.
• Chậm tăng cân hoặc chiều cao, tốc độ phát triển không đạt như kỳ vọng.
• Thường xuyên mắc các bệnh nhiễm trùng hoặc sức khỏe dễ bị ảnh hưởng.
• Tóc, móng có những thay đổi bất thường.
• Khó tập trung, dễ cáu gắt hoặc thay đổi tâm trạng.

Tuy nhiên, những biểu hiện trên không phải dấu hiệu đặc hiệu của thiếu vi chất. Biếng ăn, mệt mỏi hay chậm tăng trưởng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như chế độ ăn, bệnh lý, tiêu hóa hoặc tâm lý.

Vì vậy, cha mẹ không nên chỉ dựa vào một vài biểu hiện để tự xác định trẻ đang thiếu vi chất nào hoặc tự ý bổ sung vitamin, khoáng chất. Khi nhận thấy trẻ có dấu hiệu bất thường kéo dài, nên đưa trẻ đi khám để được bác sĩ đánh giá tình trạng dinh dưỡng và chỉ định kiểm tra cần thiết.

Có nên tự ý bổ sung vitamin và khoáng chất cho trẻ?

Khi thấy trẻ biếng ăn, chậm tăng cân hoặc hay ốm vặt, nhiều cha mẹ có xu hướng tự mua vitamin và khoáng chất về bổ sung. Tuy nhiên, không phải trẻ nào cũng cần bổ sung vi chất và không phải cứ bổ sung càng nhiều càng tốt.

Việc sử dụng vitamin, khoáng chất không phù hợp về loại, liều lượng hoặc thời gian có thể gây dư thừa và ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ. Do đó, cha mẹ không nên tự ý dùng liều cao hoặc kết hợp nhiều sản phẩm vi chất cho trẻ khi chưa có hướng dẫn phù hợp.

Nếu nghi ngờ trẻ thiếu vi chất, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để bác sĩ đánh giá tình trạng dinh dưỡng, chế độ ăn, tốc độ tăng trưởng và các biểu hiện sức khỏe. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm cần thiết trước khi đưa ra hướng bổ sung.

Khi nào trẻ nên được kiểm tra vi chất?

Kiểm tra vi chất định kỳ là một cách giúp cha mẹ chủ động theo dõi tình trạng dinh dưỡng của trẻ, đặc biệt trong những giai đoạn trẻ phát triển nhanh hoặc có chế độ ăn chưa đa dạng.

Cha mẹ có thể cân nhắc cho trẻ kiểm tra vi chất định kỳ, đồng thời nên đưa trẻ đi thăm khám khi nhận thấy:

• Trẻ chậm tăng cân hoặc chiều cao so với tốc độ phát triển phù hợp.
• Biếng ăn, ăn uống kém kéo dài.
• Trẻ thường xuyên mệt mỏi, ít năng lượng hoặc xanh xao.
• Chế độ ăn của trẻ thiếu đa dạng, thường xuyên bỏ một số nhóm thực phẩm.
• Trẻ có vấn đề về tiêu hóa hoặc tình trạng sức khỏe có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dinh dưỡng.
• Cha mẹ nhận thấy trẻ có những biểu hiện bất thường và muốn đánh giá tình trạng dinh dưỡng.

Sau khi thăm khám, bác sĩ sẽ dựa trên tuổi, cân nặng, chiều cao, tốc độ tăng trưởng, chế độ ăn, tiền sử bệnh và các triệu chứng cụ thể để đánh giá nguy cơ thiếu hụt. Khi cần thiết, trẻ có thể được chỉ định các xét nghiệm phù hợp thay vì kiểm tra dàn trải.

Điều quan trọng là xác định đúng nhu cầu của trẻ trước khi bổ sung, tránh tình trạng thiếu thì không được phát hiện, còn thừa lại gây ảnh hưởng không mong muốn.

Làm gì để phòng thiếu vi chất ở trẻ?

Phòng ngừa thiếu vi chất không chỉ là bổ sung vitamin hay khoáng chất, mà quan trọng hơn là xây dựng chế độ dinh dưỡng đa dạng, theo dõi sự phát triển của trẻ và bổ sung đúng nhu cầu.

1. Xây dựng chế độ ăn đa dạng, cân đối

Cha mẹ nên tập cho trẻ ăn đa dạng các nhóm thực phẩm, lựa chọn thực phẩm phù hợp với độ tuổi và nhu cầu dinh dưỡng. Một chế độ ăn phong phú sẽ giúp trẻ có cơ hội nhận được nhiều loại vitamin và khoáng chất cần thiết cho quá trình tăng trưởng.

2. Thay đổi thực phẩm trong các bữa ăn

Không nên để trẻ ăn lặp đi lặp lại một vài món trong thời gian dài. Cha mẹ có thể luân phiên thịt, cá, trứng, sữa, các loại đậu, kết hợp cùng rau xanh, củ quả và trái cây để bữa ăn đa dạng hơn.

Với trẻ biếng ăn, có thể thay đổi cách chế biến, màu sắc và cách trình bày món ăn để tạo hứng thú, đồng thời tránh ép trẻ ăn quá mức.

3. Theo dõi cân nặng và chiều cao định kỳ

Theo dõi cân nặng, chiều cao và tốc độ tăng trưởng giúp cha mẹ nhận biết sớm những thay đổi bất thường. Nếu trẻ có dấu hiệu chậm tăng trưởng hoặc không đạt được mức phát triển phù hợp, nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá nguyên nhân.

4. Không tự ý bổ sung nhiều loại vitamin và khoáng chất

Vitamin và khoáng chất chỉ cần với một lượng nhất định, vì vậy bổ sung nhiều không đồng nghĩa với tốt hơn. Cha mẹ không nên tự ý kết hợp nhiều sản phẩm hoặc sử dụng liều cao khi chưa biết trẻ có thực sự thiếu hay không.

Khi trẻ có nguy cơ thiếu vi chất, việc bổ sung nên được thực hiện đúng loại, đúng liều và phù hợp với nhu cầu của trẻ, theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Khi nào cha mẹ nên đưa trẻ đến Pharmakids?

Nếu trẻ biếng ăn kéo dài, chậm tăng cân, hay mệt mỏi hoặc có dấu hiệu bất thường về phát triển, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá thay vì tự mua thuốc hoặc thực phẩm bổ sung.

Tại Phòng khám Nhi Pharmakids, trẻ có thể được thăm khám, đánh giá tình trạng dinh dưỡng và thực hiện các xét nghiệm cần thiết theo chỉ định của bác sĩ.