Adenovirus là một trong những nguyên nhân phổ biến gây bệnh đường hô hấp ở trẻ em, đặc biệt vào thời điểm giao mùa hoặc khi thời tiết thay đổi. Loại virus này có thể gây nhiều bệnh lý khác nhau như viêm họng, viêm mũi, viêm kết mạc (đau mắt đỏ), viêm phế quản, viêm phổi và viêm đường tiêu hóa.

Adenovirus là gì?

Adenovirus là nhóm virus có khả năng gây bệnh ở nhiều cơ quan trong cơ thể như đường hô hấp, mắt, đường tiêu hóa và đường tiết niệu.

Virus lây lan rất nhanh, đặc biệt trong môi trường đông người như trường mầm non, trường học, khu vui chơi, bệnh viện hoặc hồ bơi.

Trẻ em từ 6 tháng đến 2 tuổi là nhóm dễ mắc bệnh nhất do hệ miễn dịch còn non yếu. Ngoài ra, trẻ từ 5–9 tuổi, trẻ sinh non hoặc trẻ có bệnh lý nền cũng có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn.

Mặc dù Adenovirus có thể xuất hiện quanh năm, số ca mắc thường gia tăng vào thời điểm cuối đông và đầu xuân.

Adenovirus lây qua đường nào?

Adenovirus có khả năng lây truyền rất mạnh thông qua nhiều con đường khác nhau.

Các đường lây phổ biến gồm:

• Lây qua giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện ở khoảng cách gần.
• Tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mũi, họng hoặc mắt của người bệnh.
• Chạm vào đồ vật có chứa virus như khăn mặt, đồ chơi, tay nắm cửa, bàn ghế, gối, chăn... rồi đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng.
• Lây qua đường phân - miệng nếu không rửa tay sạch sau khi thay tã hoặc đi vệ sinh.
• Lây khi bơi trong hồ bơi không được xử lý vệ sinh đúng quy chuẩn.

Virus có thể tồn tại khá lâu ngoài môi trường nên nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng rất cao.

Thời gian ủ bệnh Adenovirus

Sau khi xâm nhập vào cơ thể, Adenovirus thường có thời gian ủ bệnh từ 2–14 ngày, trung bình khoảng 5–7 ngày. Trong giai đoạn này, trẻ thường chưa xuất hiện triệu chứng hoặc chỉ có biểu hiện rất nhẹ nên khó nhận biết.

Khi hết thời gian ủ bệnh, các triệu chứng sẽ khởi phát đột ngột và dễ nhầm lẫn với cảm lạnh hoặc các bệnh nhiễm virus đường hô hấp khác.

Triệu chứng của Adenovirus ở trẻ em

Adenovirus có thể gây bệnh ở nhiều cơ quan khác nhau như đường hô hấp, mắt, đường tiêu hóa và một số cơ quan khác. Vì vậy, biểu hiện lâm sàng ở mỗi trẻ có thể không giống nhau.

Triệu chứng đường hô hấp

Đây là nhóm triệu chứng thường gặp nhất khi trẻ nhiễm Adenovirus.

Trẻ có thể xuất hiện các dấu hiệu như:

• Sốt cao, sốt kéo dài.
• Đau họng, viêm họng.
• Ho khan hoặc ho có đờm.
• Chảy nước mũi, nghẹt mũi.
• Khàn tiếng.
• Viêm amidan.
• Viêm phế quản.
• Viêm phổi, đặc biệt ở trẻ nhỏ.

Ngoài ra, nhiều trẻ còn có biểu hiện mệt mỏi, quấy khóc, biếng ăn, nôn hoặc tiêu chảy.

Triệu chứng ở mắt

Adenovirus là một trong những nguyên nhân thường gặp gây viêm kết mạc (đau mắt đỏ).

Các triệu chứng có thể bao gồm:

• Mắt đỏ.
• Chảy nước mắt nhiều.
• Cảm giác cộm, xốn mắt.
• Xuất hiện ghèn mắt.
• Sưng mí mắt.

Một số trẻ đồng thời bị sốt, viêm họng và viêm kết mạc. Đây là hội chứng sốt - viêm họng - viêm kết mạc, khá điển hình của nhiễm Adenovirus.

Triệu chứng đường tiêu hóa

Không chỉ gây bệnh đường hô hấp, Adenovirus còn có thể ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa.

Trẻ có thể gặp các biểu hiện như:

• Tiêu chảy.
• Đau bụng.
• Buồn nôn.
• Nôn.

Trong một số trường hợp hiếm gặp, Adenovirus có thể liên quan đến viêm ruột hoặc lồng ruột ở trẻ nhỏ.

Các triệu chứng khác

Bên cạnh các biểu hiện kể trên, trẻ mắc Adenovirus còn có thể gặp:

• Sốt trên 38°C, thậm chí sốt cao liên tục nhiều ngày.
• Co giật do sốt cao ở một số trẻ.
• Phát ban ngoài da.
• Sưng hạch vùng cổ.
• Viêm tai giữa.
• Mệt mỏi, lừ đừ hoặc quấy khóc nhiều.

Nếu trẻ xuất hiện tình trạng sốt kéo dài, khó thở, bỏ bú, bỏ ăn, li bì hoặc các dấu hiệu bất thường khác, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Biến chứng của Adenovirus

Phần lớn trẻ mắc Adenovirus có thể hồi phục hoàn toàn sau khoảng 7–10 ngày nếu được chăm sóc và theo dõi đúng cách. Tuy nhiên, ở một số trường hợp, đặc biệt là trẻ nhỏ, trẻ có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch, bệnh có thể tiến triển nặng và gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm.

Các biến chứng có thể gặp bao gồm:

• Viêm phổi nặng.
• Viêm tiểu phế quản.
• Viêm tai giữa.
• Mất nước do sốt cao, nôn hoặc tiêu chảy kéo dài.
• Viêm não, viêm màng não (hiếm gặp).
• Viêm cơ tim.
• Suy hô hấp cần hỗ trợ hô hấp hoặc điều trị tích cực.

Mặc dù những biến chứng này không xảy ra ở đa số người bệnh, cha mẹ vẫn cần theo dõi sát diễn biến của trẻ để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời.

Điều trị Adenovirus như thế nào?

Hiện nay chưa có thuốc đặc hiệu để điều trị Adenovirus. Phần lớn các trường hợp được điều trị theo hướng hỗ trợ, giúp giảm triệu chứng và phòng ngừa biến chứng trong thời gian cơ thể tự đào thải virus.

Việc chăm sóc trẻ tại nhà cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ và tập trung vào các biện pháp sau:

• Cho trẻ nghỉ ngơi đầy đủ để cơ thể có thời gian hồi phục.
• Bổ sung đủ nước nhằm hạn chế tình trạng mất nước do sốt hoặc tiêu chảy.
• Có thể sử dụng dung dịch bù nước điện giải (ORESOL) theo hướng dẫn của nhân viên y tế khi trẻ có nguy cơ mất nước.
• Hạ sốt bằng Paracetamol hoặc Ibuprofen đúng liều lượng, đúng khoảng cách giữa các lần dùng và theo chỉ định của bác sĩ.
• Vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý hoặc dung dịch vệ sinh mũi phù hợp giúp làm sạch dịch tiết, giảm nghẹt mũi và hỗ trợ trẻ thở dễ hơn.
• Sử dụng máy tạo độ ẩm nếu môi trường quá khô để hạn chế tình trạng khô niêm mạc đường hô hấp.
• Nếu trẻ bị viêm kết mạc, cần vệ sinh mắt bằng nước muối sinh lý hoặc nước sạch. Trường hợp mắt có nhiều ghèn mủ hoặc nghi ngờ bội nhiễm, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc nhỏ mắt phù hợp.

Cha mẹ tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hoặc thuốc kháng virus khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Không phải tất cả trẻ mắc Adenovirus đều cần nhập viện. Tuy nhiên, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Sốt trên 38°C.
• Sốt kéo dài từ 3–5 ngày hoặc sốt không đáp ứng với thuốc hạ sốt.
• Ho nhiều hoặc ho ngày càng nặng.
• Thở nhanh hoặc có biểu hiện khó thở.
• Đau tai hoặc chảy dịch tai.
• Đỏ mắt, đau mắt hoặc ghèn mắt nhiều.
• Tiêu chảy kéo dài.
• Nôn nhiều.
• Bỏ ăn, bú kém hoặc ăn uống rất ít.
• Trẻ mệt mỏi, quấy khóc nhiều hoặc ngủ nhiều bất thường.

Đặc biệt, mọi trẻ dưới 6 tháng tuổi có biểu hiện sốt đều cần được đưa đi khám sớm, bất kể nguyên nhân là gì.

Khi nào trẻ cần nhập viện?

Trong quá trình theo dõi tại nhà, nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu dưới đây, cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay để được xử trí kịp thời:

• Không bú mẹ hoặc không uống được nước.
• Nôn liên tục, nôn tất cả mọi thứ.
• Co giật.
• Li bì, khó đánh thức hoặc ngủ gà.
• Thở nhanh, thở gắng sức.
• Thở rút lõm lồng ngực hoặc thở rên.
• Tím môi, tím đầu chi hoặc tím tái toàn thân.
• Mắt trũng, môi khô, tiểu ít hoặc các dấu hiệu mất nước nặng.
• Trẻ đang cải thiện nhưng đột ngột sốt trở lại hoặc tình trạng xấu đi.

Nếu cha mẹ cảm thấy trẻ có bất kỳ biểu hiện bất thường nào khiến mình lo lắng, nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá thay vì tiếp tục theo dõi tại nhà.

Cách phòng ngừa Adenovirus

Hiện nay, chưa có vắc xin Adenovirus được sử dụng rộng rãi cho trẻ em, vì vậy các biện pháp phòng bệnh vẫn đóng vai trò quan trọng nhất trong việc hạn chế lây nhiễm.

Để giảm nguy cơ mắc bệnh, cha mẹ nên thực hiện các biện pháp sau:

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi thay tã hoặc sau khi chăm sóc người bệnh.
• Hướng dẫn trẻ che miệng và mũi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay khi ho, hắt hơi.
• Không dùng chung khăn mặt, cốc uống nước, bàn chải đánh răng hoặc các đồ dùng cá nhân với người khác.
• Vệ sinh đồ chơi, tay nắm cửa, bàn ghế và các bề mặt trẻ thường xuyên tiếp xúc bằng dung dịch sát khuẩn phù hợp.
• Hạn chế cho trẻ đến nơi đông người hoặc tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng sốt, ho, sổ mũi hoặc đau mắt đỏ.
• Đeo khẩu trang cho trẻ (đối với trẻ đủ tuổi theo khuyến cáo) và người chăm sóc khi đến bệnh viện, trung tâm tiêm chủng hoặc các khu vực đông người.
• Duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối, ngủ đủ giấc, vận động phù hợp và uống đủ nước để tăng cường sức đề kháng.
• Tiêm đầy đủ các vắc xin trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng và các vắc xin được khuyến cáo như cúm, phế cầu... Mặc dù các vắc xin này không phòng ngừa Adenovirus, nhưng giúp giảm nguy cơ đồng nhiễm và hạn chế các biến chứng nặng khi trẻ mắc bệnh.

Việc kết hợp giữa vệ sinh cá nhân, chăm sóc sức khỏe tốt và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc Adenovirus cũng như hạn chế các biến chứng có thể xảy ra ở trẻ em.

Adenovirus là tác nhân thường gặp gây bệnh đường hô hấp ở trẻ em và có khả năng lây lan nhanh trong cộng đồng. Mặc dù trẻ thường sốt cao kéo dài và các chỉ số viêm có thể tăng cao, nhưng phần lớn trường hợp đều hồi phục tốt nếu được chăm sóc đúng cách.

Điều quan trọng là cha mẹ cần theo dõi sát diễn biến của trẻ, không tự ý sử dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định và đưa trẻ đến cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo. Chủ động phòng bệnh bằng vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, giữ môi trường sống sạch sẽ và tăng cường sức đề kháng sẽ giúp giảm nguy cơ mắc Adenovirus cũng như các bệnh truyền nhiễm khác. Mọi thắc mắc cần hỗ trợ ba mẹ liên hệ Phòng khám Pharmakids để được hỗ trợ.